Het verhaal van Vijvercascade De Hoefaert
Het verleden van Vijvercascade De Hoefaert
Vijvercascade “De Hoefaert” is een blauwe parel gelegen aan de zuidkant van het Nationaal Park Hoge Kempen. Het is een nat natuurgebied waar beken en vijvers samenkomen en een geschikte leefomgeving vormen voor vele watervogels, zoogdieren, reptielen en amfibieën. De vijvercascade, die ooit bestond uit tien visvijvers ontstaan uit turfputten, diende in de late middeleeuwen voor viskweek. In de loop van de vorige eeuw werd deze viskweek opgegeven en trad verlanding op. Hierdoor verdwenen de visvijvers en ging een bijzonder stuk natuur verloren.
In 2016 werd dit natuurgebied door Orchis vzw onder handen genomen. Van de oorspronkelijke tien vijvers werden er vijf hersteld. Het natuurgebied omvat meer dan 30 hectare natuur, waaronder natte graslanden, vijvers, rietlanden, moerassen en bossen. Een groot deel van dit natuurreservaat wordt begraasd door enkele hooglanders. Door deze lichte begrazing van de grote weide is een bocagelandschap ontstaan, kenmerkend voor de periode waarin deze vijvers zich oorspronkelijk ontwikkelden.
Enkele jaren geleden deed zich een verrassing voor: een familie bevers bouwde haar burcht in één van deze vijvers. Sinds de aankomst van deze soort is het natuurgebied opnieuw sterk veranderd: er is een toename van dood hout, een verdere vernatting van de laaggelegen graslanden en een verdieping van de Munsterbeek. Dankzij de aanwezigheid van deze bedrijvige soort krijgt natte natuur meer kansen in het waterschrale Vlaanderen. Onze missie voor de vijvercascade is het creëren van een natuurgebied waarin de natuur zelf inspraak heeft in haar beheer en toekomst, al is het niet altijd eenvoudig om een middenweg te vinden tussen de wensen van de mens en de visie van de bever.
De toekomst van Vijvercascade De Hoefaert
Vijvercascade De Hoefaert vormt een thuis voor tal van planten- en diersoorten. Vooral zeldzame watervogels zoals de zwarte ooievaar, roerdomp en woudaap maken van deze vijvers een waardevolle pleisterplaats. In de nabije toekomst wordt een uitkijkplatform aangelegd, zodat bezoekers deze bijzondere vogelsoorten beter kunnen observeren zonder ze te verstoren.
Zoals eerder vermeld is de vijvercascade ook het leefgebied van meerdere beverfamilies. Deze soort blijft nieuwe uitdagingen creëren voor onze natuurbeheerders, maar draagt tegelijk bij aan de ontwikkeling van meer natuurlijke systemen. Daarnaast herbergt het natuurgebied meerdere zoogdiersoorten: vossen, reeën, eekhoorns, everzwijnen en tal van andere soorten leven samen in dit zuidelijke hoekje van het Nationaal Park Hoge Kempen.
Ook in de toekomst blijft Orchis vzw zich inzetten voor verdere natuurontwikkeling. Zo wordt er gewerkt aan het amfibievriendelijker maken van het natuurreservaat door de aanleg en restauratie van droogvallende kikkerpoelen. Deze poelen bieden amfibieën een veilige plek om hun eitjes af te zetten, buiten het bereik van vissen. Ze zijn niet alleen voordelig voor padden, kikkers en salamanders, maar ook vele andere soorten, zoals insecten en reptielen, profiteren mee van deze ingrepen in het landschap.
Soorten in de kijker
De woudaap
De woudaap is een watervogel die zich graag schuilhoudt in het riet. Met een lengte van zo’n 30 cm is hij de kleinste reigersoort van ons land. Hij mist echter alle elegante eigenschappen van een reiger en lijkt eerder op een peer met poten en een snavel. Het mannetje heeft een zwarte kruin en een roomkleurig vleugelpaneel. Het vrouwtje is bruiner en heeft meer strepen; haar vleugelpaneel is lichtbruin van kleur. Deze schuwe vogel houdt zich overdag verborgen in het riet en komt enkel bij schemer tevoorschijn om te foerageren aan de rand van de rietkraag. Het onderhouden van de rietkragen rondom de vijvercascade is dus zeer belangrijk voor deze soort. De woudaap dankt zijn naam aan de wijze waarop hij zich verplaatst. Met zijn lange poten klautert hij door de rietstengels; hij klimt als een aap door het woud. De rust die hij vindt in vijvercascade De Hoefaert, gepaard met de aanwezige rietvegetatie en vispopulaties, maakt dit natuurreservaat een geschikte woonplaats voor deze soort.
De bever
De bever is het grootste knaagdier van Europa; wereldwijd neemt hij de tweede plaats in en moet hij enkel onderdoen voor de capibara. Dit zoogdier leeft van een dieet van soepele takken en boomschors. Zijn dikke pels houdt hem warm in het water. Zijn ruwe, oranje tanden helpen hem met knagen en zijn platte staart en zwemvliezen helpen hem manoeuvreren in het water. De bever knaagt niet enkel bomen voor voeding, maar ook takken om hiermee zijn dammen en burchten te bouwen. De bever is lomp gebouwd voor verplaatsing op het land, maar hij is een uitstekende zwemmer. Daarom zet hij gebieden bij voorkeur onder water. De volwassen bever kent in Vlaanderen weinig roofdieren; zijn jongen zijn wel een lekkere snack voor vossen, uilen enzovoort. De waterkanalen dienen voornamelijk om de beverjongen te beschermen.
De bever is na zo’n 200 jaar afwezigheid in Vlaanderen eindelijk terug. De soort is ooit in onze streken uitgestorven vanwege de jacht op zijn warme vacht. Wat is er veranderd aan deze soort dat hij het ineens wel goed doet? Helemaal niets! Het is de mens die veranderd is. Vandaag weten we hoe belangrijk deze soort is voor vernatting, waterzuivering en klimaatadaptatie. Ook is hij een goede producent van dood hout, dat zeer belangrijk is voor vele soorten zoals eekhoorns, uilen, kevers, spechten en eikelmuizen.
Wandelen aan De Hoefaert
Wandelen in het natuurreservaat zelf is niet toegestaan. Dit is een gebied waarin de natuur zelf tot rust mag komen. Wel loopt er een wandelroute door het prachtige, aangrenzende bosgebied dat langs de zijkant van het reservaat slingert. De parkings voor dit wandelgebied bevinden zich aan de Hoefaertweg in Eigenbilzen en aan de Kievitseweg in Zutendaal. Het toekomstige vogelkijkplatform zal ook aan dit wandelpad worden geplaatst. De bever heeft ook dit gebied voorzien van een natte make-over; laarzen of aangepast schoeisel worden aangeraden.
