Zondag 10 september2017

Natuur-, erfgoed- en klimaatwandeling – Open Monumentendag

Molenbeemd en omgeving                          Membruggen (Riemst)

 

Bij de parking van Molenbeemd worden we verwelkomd door Conservator Francine Thewissen en klimaatgids Rudi Steegmans. Francine geeft een kort overzicht over het gebied. Het historische beemdgebied ligt in de asymmetrische vallei van de Molenbeek, op de grens van Membruggen en Grote-Spouwen en wordt gevoed door bronnen, kwel- en regenwater. Het gebied omvat hooilanden, veengebied,vochtige zeggenvegetaties, rietland, slootjes, bosjes en weilanden afgezoomd met hagen, knotwilgenrijen en houtkanten. Afgelopen jaren zijn er herinrichtingswerken uitgevoerd om de biotoop van de zeggekorfslak en de nauwe korfslak te verbeteren. De zeggekorfslak leeft specifiek van algen en schimmels die parasiteren op de bladeren van moerasplanten. De nauwe korfslak leeft er op de bodem tussen strooisel en mos, onder bladrozetten, dood hout en schors. 

Rudi maakt ons wegwijs in het klimaat en de effecten op mens, fauna en flora. Het verschil tussen weer en klimaat is een kwestie van tijd. Hoewel het bij het weer en het klimaat over dezelfde elementen gaat (temperatuur, luchtdruk en neerslag), zijn de twee begrippen toch grondig verschillend. Het weer is veranderlijk en plaatselijk. Het is de toestand van de atmosfeer op een bepaald ogenblik. Het klimaat berust op gemiddelde cijfers, berekend over een periode van minstens 10 jaar. Tegenwoordig verandert het klimaat razendsnel. Onze aarde warmt sneller op dan in het verleden. 2016 is het derde jaar op rij dat als"recordjaar" de boeken ingaat sinds de metingen 137 jaar geleden begonnen. Het vorige record stond op naam van 2015, dat 2014 van de troonstootte.
Naast CO2 zijn methaan (CH4), lachgas (N2O), fluorbevattende gassen, ozon (O3) en waterdamp belangrijke broeikasgassen. Waterdamp heeft een bijzondere rol. Het versterkt de opwarming die wordt veroorzaakt door de uitstoot van andere broeikasgassen. Dit komt doordat een warmere atmosfeer meer water vasthoudt. De hoeveelheid waterdamp kan niet onafhankelijk door de mens worden verkleind of vergroot.
Algemeen gezien hangt het wereldwijde klimaat af van de hoeveelheid energie die van de zon ontvangen wordt en de hoeveelheid energie die door aarde terug in de ruimte wordt uitgestraald. En die twee energieën zijn niet meer in evenwicht.
Klimaatverandering is nu al een realiteit voor het Zuiden. Ontwikkelingslanden,die het minst hebben bijgedragen aan het probleem, lijden onder langdurige droogte, overstromingen en andere natuurrampen die leiden tot conflicten en migratiestromen.
Orkaan Irma heeft al voor aanzienlijke schade gezorgd in het Caraïbisch gebieden, terwijl we hier staan voor de klimaatwandeling, zal hij wellicht in Florida aan land gaan. Tezelfdertijd heerst er een gelijkaardige watersnood in Azië. Het dorpje dat in de Zwitserse Alpen van de kaart geveegd werd door het smelten van de permafrost, kreeg daardoor minder aandacht.
Na deze stevige uitleg trokken we via het plankenpad de Molenbeemd in.Tussendoor geeft Francine uitleg over het toegepaste beheer en de toekomstplannen.
Rudi heeft het over industriële veeteelt, ontbossing en het gebruik van fossiele brandstoffen. Samen met de groeiende bevolking zet dit één van de belangrijkste uitdagingen in de kijker: hoe blijven we de wereld voeden?
In het bosje wijst Rudi op het belang van dood hout. Op de wandelaar komt al die ‘rommel’ weleens wat onverzorgd over, maar het is echt beter voor de kwaliteit van de bodem. Het is voedselbron, nestgelegenheid en schuilplaats voor bijvoorbeeld de specht en vleermuizen, maar ook voor ontelbare insecten-en paddenstoelensoorten. Bij de ontbinding van dood hout komt koolstof deels weer als koolstofdioxide in de atmosfeer terecht en deels als koolstof in de bodem. Dat zorgt ervoor dat de netto-opname van koolstofdioxide na een tijd verkleint en mogelijk zelfs stopt.
Het bos is een van de weinige plaatsen waar water goed vastgehouden kan worden.Zeker hier in de bovenloop van het Demerbekken. Heel wat delen in de wereld kampen met watertekort. Rivieren drogen op. Landbouw wordt onmogelijk. Steeds meer conflicten tussen landen zullen over watervoorziening gaan. Als we de temperatuurstijging niet onder de 2°C houden, zal de opwarming van de aarde versnellen. De opwarming van het zeewater gebeurde langzaam, maar begint zich nu door te zetten via smelten van ijskappen en permafrost, die op hun beurt broeikasgassen in de grond tegenhielden maar die nu zullen loskomen. Die broeikasgassen breken ook niet snel af en daardoor duurt het erg lang om het effect af te remmen. Laat staan het tij te keren.
Doordat het voorjaar steeds warmer wordt, lopen bomen eerder uit en komen rupsen eerder uit hun ei. Vele trekvogels keren iets vroeger terug. Ze gaan steeds eerder eieren leggen: sommigen wel 10 dagen eerder dan vroeger. De voorsprong van de rupsen, die vaak wel 25 dagen eerder zijn dan vroeger, halen ze echter nooit meer in.
Het voortbestaan van de koekoek, de enige Europese vogelsoort die het zogeheten broedparasitisme praktiseert, is in gevaar. Hij legt zijn eieren in de nesten van andere vogelsoorten en laat die zijn kroost uitbroeden. Sommige waardvogels keren door het broeikaseffect eerder terug uit Afrika. De koekoek echter houdt het op een terugreis rond eind april. Maar dan zijn kleine karekiet,bosrietzanger en gele kwikstaart al begonnen met broeden.
Willen we ons veilige leefklimaat behouden, dan moet de uitstoot stoppen en moet de huidige concentratie van broeikasgassen aanzienlijk omlaag.  Alleen de groei van groene energie gaat klimaatverandering dus niet beperken.
Op dit moment leveren zon en wind samen nog minder dan 2 procent van alle energie die we wereldwijd gebruiken. We gebruiken nog ongelofelijk veel olie voor transport en aardgas om onze huizen te verwarmen.
Langs trage wegen en een geitenboerderij komen we stilaan aan het einde van de wandeling. Hier geeft Rudi enkele tips voor een groener leven: stop het sluipverbruik, vries niet te diep, was niet te warm en eet minder vlees. Koop een energie-efficiënt toestel en draag bij tot een beter milieu.
Het zijn druppels op een hete plaat die we nodig hebben. Maar voor de strijd tegen klimaatwijziging en de vernietiging van de natuur, moeten we veel verdergaan. Maar met het huidige politieke struisvogelklimaat zal dat niet lukken.
Men heeft ons met klimaatakkoorden zoals dat van Parijs wijsgemaakt dat dat probleem wordt opgelost. Niets is minder waar. We zullen moeten rekenen op nieuwe energiebronnen en de afbraak van CO2 in de atmosfeer, maar zij vragen veel extra onderzoek voor ze toepasbaar zijn. We hebben politici nodig die een visie uitdragen, ook als het om het klimaat gaat.
Met dank aan Francine en Rudi voor deze boeiende uitleg.

Tekst en foto's: Theo Hellofs

 



© Copyright 2010 ORCHIS vzw - Webdesign by CorpaTech